Aan de Kleine Koppel stond het buitenverblijf Eemzicht. Op de bovenste foto is het het witte huis rechts van het midden. Er achter is de inmiddels wiekloze molen De Rijzende Zon te zien, en links een deel van het oude pakhuis De Spijker. Eemzicht werd, waarschijnlijk tussen 1830 en 1850, gebouwd als villa. In 1885 begin B.W. Speelberg er een wasserij.

 Eemzicht ca 1918.

Nadat hij in 1899 een contract sloot met het Rijk voor het wassen van militaire spullen werd de wasserij uitgebreid aan de noordzijde met een gebouw van 3 etages (rechts op bovenstaande foto). De onderste etage daarvan bestaat anno 2012 nog steeds en hoort bij het gebouw van Rohm & Haas.

Uitsnede van een luchtfoto uit 1951-1952 (NLR Mij. Meteor)

Op een luchtfoto begin jaren 50 is Eemzicht nog enigszins te ontwaren. Het voorste deel stak uit en werd daarom gesloopt, maar de dakkapellen zijn nog duidelijk zichtbaar. Tegenwoordig is de oude villa vrijwel helemaal ingebouwd en bijna niet meer herkenbaar.

 Amersfoortsche Courant, 6-9-1886

Amersfoortsche Courant, 20-2-1896

bronnen:
- www.archiefeemland.nl

Ten zuiden van Amersfoort ligt de Snoeckgensheuvel, deze wordt voor het eerst in een akte uit 1475 vermeld. Later werd deze plek de Snoekheuvel of ‘t Stort genoemd, naar het bij het aanleg van het spoorwegemplacement vrijgekomen zand dat hier gestort was. Er werd een park aangelegd waar het prettig wandelen was, en tussen 1899 en 1904 kon bij uitspanning ’t Stort van het uitzicht worden genoten. Later werd er een villa gebouwd, en nog later kwamen er woningen en een appartementencomplex. In 1954 werd de naam ’t Stort weer vervangen door het chiquer klinkende Snoeckgensheuvel.

bronnen:
- www.archiefeemland.nl
- Historische Encyclopedie Amersfoort

Hotel Monopole aan het Stationsplein, ca. 1920 (foto Atelier Serré, Amersfoort)

Tegenover het station, op de hoek met de Koninginnelaan (later Koningin Wilhelminalaan), lag Hotel Café Restaurant Monopole aan het Stationsplein 6. Het hotel werd in 1906 geopend onder de naam Bellevue.

De serre aan de voorzijde, ca 1922 (foto Atelier Serré, Amersfoort)

In 1918 werd de naam gewijzigd in Monopole. In 1978 werd het gesloopt.

bron:
- www.archiefeemland.nl

Of ik het mooi had gevonden weet ik niet, maar het was in ieder geval een markant gebouw. Het stond aan de Kortegracht A367 (huidige nummer 7) en werd op 1 mei 1892 in gebruik genomen. Het pand er rechts naast op nummer 5 werd in 1916 bij het postkantoor getrokken. Het gebouw ter linkerzijde (‘handel in aardappelen’) is tegenwoordig onderdeel van het Mondriaanhuis.

Postkantoor aan de Kortegracht ca 1892-1900, J. G. Kramer.

In 1964 werd het gesloopt. Tegenwoordig staat een deel van het Drakennest op deze plek.

bron:
- www.archiefeemland.nl

Het Treekerbergje aan de Leusderweg 302 was een herstellingsoord voor zwakke kinderen. Het was één van de panden van de Maatschappij Zandbergen. Op 21 November 1913 werd het geopend door Koningin-Moeder Emma.

Maatschappij Zandbergen is opgericht in 1874. Zij biedt jeugd- en opvoedhulp. Zandbergen bestaat nog steeds, maar het Treekerbergje is gesloopt in 1977.

bron:
- www.archiefeemland.nl

Twee pittoreske pandjes aan het begin van de Kortegracht 3-5 (vlakbij de Langestraat). Ze doen middeleeuws aan, de bovenzijde van de rechtergevel was het behouden waard geweest.

Kortegracht 3 (rechts) en 5, ca 1900.

JDH van der Neut: “Op nummer 3 zat het bedrijf van leerlooier J.J. Kleber. In zijn schuur erachter werd vele jaren zondagsschool gehouden.” Beide panden waren uiterlijk in 1916 gesloopt.

 De huidige situatie. Het poortje rechts heeft het wel overleeft.

bron:
- www.archiefeemland.nl

Schuin tegenover de Noack-fabriek bij de Asterstraat stond de Villa Gretha aan de Soesterweg 369 (huidige nummer 451). Omstreeks 1930 werd de villa  hernoemd in Villa Rozenhof.

Villa Gretha, ca 1910-1930 (in sepia omgezette ingekleurde ansichtkaart uitgeverij P.J.W., Amersfoort).

Tot ca. 1930 werd de villa bewoond door Johan G.F. van Achterbergh. Tijdens de Eerste Wereldoorlog stelde hij zijn villa ter beschikking voor het opvangen en huisvesten van vluchtelingen uit voornamelijk België. Later werd de villa bewoond door E. Noack. Ergens tussen 1932 en 1938 is de villa gesloopt.

Tekening van de Noack-fabriek aan de Soesterweg (ca. 1900-1940) met rechtsonderin de villa.

E. Noack’s Koninklijke Fijne Vleeschwaren- en Conservenfabriek, hofleverancier, stond bekend om zijn ham en rookworsten. In 1980 werd de productie gestaakt. Later werd het pand als opslagplaats gebruikt door boekhandel De Slegte.

Advertentie in de ANWB Kampioen, augustus 1954.

bron:
- www.archiefeemland.nl

Tegenover de Hellestraat, op Utrechtsestraat 10-12, stond vroeger een groot patricierspand. Waarschijnlijk betreft het hier het (uit 1604?) daterende pand De Witte Swaen (De Witte Zwaan).

Utrechtsestraat ca. 1900 (uitsnede ansichtkaart Uitgeverij G. Riezenbos, Amersfoort)

Vroeger was in het pand (of een voorganger daarvan) een herberg gevestigd, eind 19e eeuw zat er de tabakshandel van H.G. v.d. Berg.

Rechts van het pand is een poort zichtbaar, deze leidde naar een binnenplaats waar de paarden en koetsen gestald konden worden.

Uitsnede van een panorama uit ca. 1957 (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Op bovenstaand panorama is de poort reeds vervangen door een klein pand, de binnenplaats is echter nog goed zichtbaar. Een stukje verderop zat logement De Vergulde Wagen, deze maakte van dezelfde binnenplaats gebruik. In 1964 werd dit gebied gesaneerd.

De situatie anno 2011: De Witte Swaen is vervangen door twee panden met ‘nep’-trapgevels. 

Ca 1902-1906 is het pand gesloopt en vervangen door twee panden in neorenaissancestijl, ontworpen door architect Herman Kroes (bekend van het ontwerp voor Museum Flehite).

bron:
- www.archiefeemland.nl

Een trapgevel (huidige adres Utrechtsestraat 6.) en een klokgevel (Utrechtsestraat 8.) aan het begin van wat toen nog de Utrechtschestraat heette.

Op huisnummer A86 (nr 6.) zat schoen- en laarzenmaker H. v. Slooten. Op nummer A87 (nr 8.) zat kleermaker J.W. v.d. Vathorst.

De Utrechtsestraat ca. 1865-1880 

Op bovenstaande foto is het pand met de trapgevel (derde van links) inmiddels verdwenen. 

De Utrechtsestraat in 1899 (foto: Uitg. N.J. Boom, Amsterdam)

Op bovenstaande foto is nu ook het pand met de klokgevel (vierde van links) vervangen.

De situatie in 2011

bron:
- www.archiefeemland.nl

Op de Utrechtsestraat nummer 45 zat decennialang apotheek W.A. v.d. Bovenkamp. Volgens het originele bijschrijft bij bovenstaande foto was dit het enige voorbeeld van de Art Nouveau in Amersfoort. Het pand werd in 1962 afgebroken.

De lokatie anno 2011

Utrechtsestraat 45 (links) en 43 (ca 1938-1955)

Let op de versieringen boven de raam- en deurpui, en de versierde ramen op de begaande grond. Rechts zat op nummer 43 herenmodezaak Koos Giesen. Ook dit pand is mooi versierd, deze versieringen zijn later van dit nog bestaande pand verdwenen.

Koningin Wilhelmina en Prins Hendrik passeren in een rijtuig de Utrechtschestraat (ca 1902-1905)

Voordat het Art Noveau pand er gebouwd werd was de apotheek van W.A. v.d. Bovenkamp in een kleiner gebouw gevestigd. Op bovenstaande foto (gemaakt toen koningin Wilhelmina passeerde terwijl zij waarschijnlijk onderweg was van paleis Het Loo naar Den Haag) is dit het 3e pand vanaf links, te herkennen aan het opschrift ‘APOTHEEK’.

Dezelfde plek maar dan in 2011. Op de plek van de apotheek zit nu Krijco

bron:
- www.archiefeemland.nl

Op de hoek Langestraat-Zevenhuizen stond vroeger een mooi oud pand. Helaas is er vrijwel geen afbeelding van bewaard gebleven. Het pand had een klokgevel en stond aan de overzijde van het nog bestaande café de Grote Slok.

Ter verduidelijking van de situatie een plattegrond (J.D.H. van der Neut, 1962) met de Hof aan de bovenzijde en de Langestraat aan de onderzijde. Zichtbaar is dat aan deze zijde van Zevenhuizen drie panden stonden: hoek Hof-Zevenhuizen, een middenpand en hoek Langestraat-Zevenhuizen. De plek waar vroeger het pand met de klokgevel stond is rechtsonder aangegeven. Het huidige adres daarvan is Langestraat 76, de oude nummering was van boven naar beneden F303, F304 en F305.

Eerst proberen wij te kijken naar het middenpand. Bovenstaande uitsnede van een foto van de Hof dateert uit 1855-1860. Het witte pand in het midden van de foto is café de Grote Slok. Helemaal rechts apotheek Kok. Het pand daar links naast lijkt aan de kant van Zevenhuizen een trapgevel te hebben.

Op deze ambrotypie uit 1855-1880 van apotheek Kok is de trapgevel links aan de zijgevel ook zichtbaar. Deze zou dan bij het middelste pand met huisnummer F304 gehoord hebben.

Deze foto uit 1870 (Weduwe J. van Koningsveld) toont de Langestraat met het pand met klokgevel. Aan de linkerzijde daarvan een pand met een mooie trapgevel (ook ingetekend op de plattegrond van J.D.H. van der Neut).

Hetzelfde gezichtspunt maar dan ca. 1875 (Weduwe J. van Koningsveld). De trapgevel op het pand er links naast is inmiddels verdwenen.

De situatie anno 2011 (let op de verdwenen dakkapel van de St. Joriskerk).

Een uitsnede van een anoniem olieverfschilderij uit de collectie van museum Flehite uit 1875-1900. Ook hierop is de klokgevel (vaag) zichtbaar.

Ansichtkaart uit 1901-1902 (uitgeverij Vivat, Amsterdam). Het hoekhuis is inmiddels verbouwd tot een kleiner pand. Het pand daar links naast is tevens zichtbaar op de foto uit 1875.

Uitsnede van een overzichtsfoto van de Hof (G. Riezebos Jz) zomer 1903. Het gehele complex met de drie panden is in juni afgebroken; het terrein is afgezet met een houten schutting.

In oktober 1903 werd op deze plek het nog bestaande Jugendstil winkelpand geopend. Op bovenstaande foto uit 1958 (Cas Oorthuys, Nederlands Fotomuseum) is ter linkerzijde nog het pand zichtbaar dat ook op de ansichtkaart staat. Inmiddels is dat pand ook gesloopt.

De situatie anno 2011.

bron:
- www.archiefeemland.nl
- Collectie Museum Flehite

De Snouckaertlaan (links, oude naam: Soesterweg) met rechts de afslag naar de Brouwersstraat (oude naam: Soesterdwarsstraat, en voorheen Oude Soesterweg), ca 1904-1905. Op de voorgrond het mooie witte pand Snouckaertlaan 23 a/b. De Soesterweg werd in de Franse Tijd aangelegd, op deze plek was sinds 1830 een tol gevestigd. De familie Kortbeek, die al tientallen jaren lang een bloemenhandel bestierde, vestigde hier in 1903 haar winkel.

Uitsnede Plattegrond van Amersfoort en omgeving (Van Pelt, 1956).

De situatie voordat de Stationsstraat (linksonder) werd doorgetrokken naar de Stadsring (daar waar de Asch v. Wijck straat overgaat in de Molenstraat).

Uitsnede luchtfoto (Aviodrome 14-4-1959).

Luchtfoto met rechtsonderaan de Stationsstraat die eindigt bij het witte pand aan de Snouckaertlaan 23. Linksonder de Phoenix Brouwerij, linksboven de Asch v. Wijck straat.

Snouckaertlaan 23 op 22-1-1957 met de bloemenwinkel van Kortbeek (foto Dhr J.D.H. van der Neut).

Advertentie in het Amersfoortsch Dagblad / De Eemlander, 20-12-1926. Let op het telefoonnummer!

Afbraak in maart 1973. 

De situatie in 1987 met op de voorgrond de Snouckaertlaan, deze buigt rechts af naar de Brouwersstraat (foto Amersfoortsche Courant).  Vergelijk deze foto met de bovenste foto op deze pagina.

bron:
- www.archiefeemland.nl

De middeleeuws ogende achterzijde van het voormalige pand Langestraat 114.

Bouwkundige tekening van de achterzijde (A. Warffemius, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).

Lengtedoorsnede van het pand (A. Warffemius, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).

Voorzijde Langestraat 114 met daarin de winkel van Wim Jaquet in 1965 (foto J.D.H. van der Neut).

Langestraat 112 t/m 118 zijn in 1970 gesloopt vanwege de nieuwbouw van C & A.

Plattegrond van de gesloopte panden 112 t/m 118 (A. Warffemius, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 1969).

Achterzijde Langestraat 114: De troosteloze situatie anno 2011…

bron:
- www.archiefeemland.nl
- Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Magazijn ‘De Voordracht’, Utrechtsestraat 21, 1926.

Aan de Utrechtsestraat 21 lag het winkelpand ‘De Voordracht’.  In 1926 werd het geheel verbouwd tot een “modern winkelpand”. De monumentencommissie stelde dat “vanwege verregaande verminking van dezen gevel uit kunst- of historisch oogpunt geen prijs wordt gesteld op het behoud van dezen gevel”. Wel verzocht de commissie om de twee mooie gevelankers te mogen behouden.

Amersfoortsch Dagblad / De Eemlander, 14-11-1925.

Een Amerikaanse instelling besloot toen om de gevel over te halen naar de Verenigde Staten. Hiervoor werd een “hyper magneet-motor” gebruikt die de gehele gevel probeerde te lichten door de magneet te bevestigen aan de ijzeren gevelankers. Of een en ander gelukt is, en wat er met de gevelankers gebeurd is, is verder niet duidelijk.

Verbouwing in december 1921 (foto L.B.J.Serré).

De situatie op 24 mei 1915.

 De situatie anno 2011; de panden ter linker- en rechterzijde zijn behouden gebleven.

bronnen:
- www.archiefeemland.nl

Ansichtkaart uit 1905 (uitgave Gideon Boekenoogen).

Dit pand stond aan wat nu de Stadsring is. In het verlengde van de brug ligt de Hendrik van Viandenstraat.

Bijschrift door J.D.H. van der Neut: “De Pieter Bothstraat was practisch een artilleriestraat vanwege de zeer vele officieren die hier toen woonden. Let nog even op de kinderwagen en op het huispersoneel van baron J.A.G. van Ittersum vóór en achter het serreraam van nr. 1.”

Foto J.W. Wentzel, 1910-1920.

J.D.H. van der Neut: “In 1899 werd bij de Kleine Haag deze brug over de Buitengracht gelegd om de nog aan te leggen Hendrik van Viandenstraat een verbinding met de binnenstad te geven, alsmede de toekomstige straten van Beekenstein. De brug is na 60 jaren trouwe dienst weer afgebroken na de demping van de buitensingel en de aanleg van de Rondweg (Stadsring) in 1959.”

Uitsnede van een ansichtkaart, ca. 1915.

Huidige situatie (Google street view)

bron:
- www.archiefeemland.nl